🦆یازی چیست؟ آشنایی با فایل‌منیجر Yazi در لینوکس
آشنایی با فایل‌منیجر ترمینالی یازی، قابلیت‌ها و تفاوتش با ranger و nnn.
خب بذار از اول شروع کنیم. Yazi (تلفظش میشه «یازی»، به چینی یعنی «اردک» 🦆) یه مدیر فایل ترمینالیه که با زبان Rust نوشته شده و کل معماریش رویasync I/O غیرمسدودکننده بنا شده. کپی فایل و ساخت پیش‌نمایش میتونن توی پس‌زمینه انجام بشن تا هم‌زمان به کار با پوشه‌ها ادامه بدی؛ سرعت واقعی به دیسک، فایل‌ها و سیستم بستگی داره.
اگه تا حالا با ranger یا nnn یا lf کار کرده باشی، حس آشنایی می‌کنی. امکانات یازی شامل این‌هاست: پیش‌نمایش تصویر واقعی داخل ترمینال، سیستم پلاگین با Lua، تم‌های آماده، جست‌وجوی فوق‌سریع باfd و ripgrep، و مدیر وظیفه‌ی پس‌زمینه‌ای که کارهای سنگین رو موازی انجام می‌ده.
چرا اصلاً باید بری سراغ یه فایل‌منیجر ترمینالی؟
سؤال منطقیه. تو فدورا هم Nautilus داری هم Dolphin (اگه KDE باشی). ولی ماجرا اینه:
- دستت از کیبورد جدا نمی‌شه. وقتی داری کد می‌زنی یا ssh زدی به یه سرور، بردن دست روی ماوس یعنی شکستن ریتم. یازی کاملاً کیبوردمحوره و کلیدهاش شبیه Vimــه.
- روی SSH هم کار میکنه. فایل‌منیجر گرافیکی روی سرور بدون دسکتاپ معنی نداره، ولی یازی بدون محیط دسکتاپ هم اجرا میشه؛ سرعت اتصال و پشتیبانی تصویرِ ترمینال همچنان مهمه.
- با شل ازدواج کرده. هر لحظه می‌تونی روی فایل‌های انتخاب‌شده یه دستور شل اجرا کنی؛ چیزی که تو فایل‌منیجرهای گرافیکی یا نیست یا خیلی سخته.
- به محیط دسکتاپ وابسته نیست. مصرف حافظه با اندازه‌ی پوشه‌ها، پیش‌نمایش‌ها و پلاگین‌ها تغییر میکنه.
یازی برای چه کاری مناسبه؟
اگه ناوبری با کلیدهای شبیه Vim، پیش‌نمایش فایل و اجرای دستور شل برات مهمه، Yazi ارزش امتحان کردن داره. ابزارهایی مثل ranger، nnn و Midnight Commander هم رویکردهای متفاوتی دارن؛ انتخاب بهتر به روند کارت بستگی داره. برای تصمیم، یازی رو روی چند پوشه‌ی واقعی خودت امتحان کن و سرعت، خوانایی و سازگاری پیش‌نمایش رو بسنج.
فلسفه‌ای که پشتشه
یازی سه تا اصل داره که اگه بفهمی‌شون، بقیه‌ی این آموزش برات آب خوردنه:
- 1هیچ‌وقت منتظر نمونهر کاری که ممکنه طول بکشه (خوندن پوشه، ساخت پیش‌نمایش، کپی کردن) می‌ره تو صف وظایف و پس‌زمینه انجام میشه. تو با کلید
wمی‌تونی وضعیتشون رو ببینی، ولی مجبور نیستی منتظر بمونی. - 2همه‌چیز یه دستورههر کاری که با کیبورد می‌کنی، در واقع صدا زدن یه «دستور» مثل
arrow 1یاyank --cutــه. همین باعث میشه بتونی هر کلیدی رو به هر ترکیبی از دستورها وصل کنی. - 3هسته کوچیک، پلاگین بزرگهسته فقط کارهای پایه رو انجام می‌ده؛ بقیه‌ی چیزها (پیش‌نمایش PDF، آیکون گیت، chmod و…) پلاگین Lua هستن که می‌تونی نصب یا حتی خودت بنویسی.
26.9.1تطبیق داده شدن. این بازبینی به معنی اجرای همه‌ی دستورها روی همه‌ی نسخه‌های فدورا نیست. از نسخه‌ی پشتیبانی‌شده‌ی فدورا استفاده کن؛ روی Silverblue و Kinoite روش نصب فرق میکنه.مسیر یادگیری‌ای که قراره طی کنیم
این سایت مثل یه دوره‌ی مرحله‌به‌مرحله چیده شده. اگه تازه‌کاری، از همین ترتیب برو جلو. اگه قبلاً یازی کار کردی، مستقیم بپر روی فصل‌هایی که برچسب پیشرفته دارن.
- مرحله‌ی ۱ (فصل ۱ تا ۶): نصب، شناخت رابط، حرکت، انتخاب و عملیات فایل. بعد از این مرحله می‌تونی یازی رو جایگزین فایل‌منیجر روزمره‌ت کنی.
- مرحله‌ی ۲ (فصل ۷ تا ۱۱): جست‌وجو، تب، پیش‌نمایش، شل و اولین کانفیگ شخصی.
- مرحله‌ی ۳ (فصل ۱۲ تا ۱۷): کلیدهای دلخواه، تم، پلاگین، Lua و ادغام با بقیه‌ی ابزارها. اینجاست که یازی میشه «یازیِ تو».
منبع برای بررسی جزئیات و تغییرات نسخه‌ها: معرفی رسمی Yazi.